1. Từ hình thành đến từng bước chuyên nghiệp hóa

a) Hoàn thiện thể chế, phát triển hệ thống tổ chức và nguồn lực

Trong hơn 15 năm qua, hệ thống chính sách, pháp luật về công tác xã hội từng bước được hoàn thiện, từ Quyết định số 32/2010/QĐ-TTg ngày 25/3/2010 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển nghề công tác xã hội giai đoạn 2010-2020, Quyết định số 112/QĐ-TTg ngày 22/01/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển công tác xã hội giai đoạn 2021 - 2030 đến Nghị định số 110/2024/NĐ-CP ngày 30/8/2024 về công tác xã hội đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho phát triển nghề công tác xã hội theo hướng chuyên nghiệp.

Tại Thanh Hóa, các kế hoạch, chương trình triển khai được ban hành kịp thời; tổ chức bộ máy từng bước được kiện toàn. Việc thành lập Trung tâm Công tác xã hội từ năm 2012 và kiện toàn thành Trung tâm Công tác xã hội - Quỹ Bảo trợ trẻ em năm 2025 là dấu mốc quan trọng, chuyển từ hoạt động lồng ghép sang cung cấp dịch vụ công tác xã hội chuyên biệt, tích hợp đa chức năng.

Nguồn nhân lực cũng từng bước được nâng cao chất lượng với hàng chục cán bộ được đào tạo chuyên ngành, hàng nghìn lượt cán bộ được tập huấn, góp phần hình thành đội ngũ làm công tác xã hội ngày càng chuyên nghiệp.

b) Mở rộng và nâng cao chất lượng dịch vụ công tác xã hội

Cùng với việc hoàn thiện thể chế và tổ chức bộ máy, công tác xã hội trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đã có bước phát triển mạnh mẽ về phạm vi và chất lượng dịch vụ, từng bước chuyển từ hỗ trợ mang tính hành chính, thiện nguyện sang cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp, lấy người dân làm trung tâm.

Tại cộng đồng, Trung tâm Công tác xã hội - Quỹ Bảo trợ trẻ em tỉnh là đơn vị nòng cốt trong cung cấp dịch vụ công tác xã hội tại cộng đồng, đồng thời là đầu mối kết nối, điều phối các hoạt động trợ giúp xã hội trên địa bàn.

Giai đoạn 2010-2026: 31.434 lượt người được truyền thông, tập huấn nâng cao năng lực; 18.473 lượt người được tư vấn, tham vấn, hỗ trợ trực tiếp. Bình quân mỗi năm: Khoảng 3.500 lượt người được tiếp cận truyền thông, nâng cao nhận thức; khoảng 2.000 lượt người được tư vấn, trợ giúp trực tiếp. Trung tâm duy trì hiệu quả các hoạt động: Tổng đài 1800.1744 tiếp nhận hàng nghìn cuộc gọi mỗi năm; triển khai các mô hình chuyên sâu: Ngôi nhà Ánh Dương, hỗ trợ sức khỏe tâm thần, hỗ trợ người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.

Ước tính toàn tỉnh: có khoảng 8.000 người (cán bộ, cộng tác viên, đoàn thể, cán bộ xã/phường…) tham gia hoặc thực hiện các hoạt động công tác xã hội tại cộng đồng. Mỗi năm có khoảng 40.000 lượt người dân được tiếp cận các hoạt động tư vấn, truyền thông, trợ giúp xã hội tại cộng đồng.

Tại các cơ sở trợ giúp xã hội, hiện có 08 cơ sở trợ giúp xã hội (04 công lập, 04 ngoài công lập) đang cung cấp dịch vụ cho các nhóm đối tượng yếu thế. Trong những năm qua, các đơn vị không chỉ dừng lại ở chăm sóc, nuôi dưỡng mà đã từng bước triển khai các hoạt động chuyên môn của công tác xã hội như: đánh giá nhu cầu, tư vấn - tham vấn, lập kế hoạch hỗ trợ cá nhân, quản lý trường hợp, kết nối dịch vụ và hỗ trợ hòa nhập cộng đồng. Đây là bước chuyển quan trọng từ “nuôi dưỡng” sang “trợ giúp phát triển”, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và khả năng tái hòa nhập của đối tượng yếu thế, bình quân hằng năm: 2.000 lượt đối tượng được tư vấn, tham vấn; 900 trường hợp được lập kế hoạch trợ giúp/can thiệp cá nhân; 3.000 lượt thăm hỏi, tặng quà, hỗ trợ đời sống; 50 trường hợp được hỗ trợ hòa nhập cộng đồng hoặc kết nối dịch vụ. Tổng số đối tượng được chăm sóc, trợ giúp thường xuyên: khoảng 1.000 người/năm; Nhân lực tham gia công tác xã hội tại các cơ sở: khoảng 10 cán bộ, nhân viên (trong đó phần lớn kiêm nhiệm).

⭐ Điểm nhấn nổi bật: Công tác xã hội trong các cơ sở y tế

Lĩnh vực y tế là một trong những điểm sáng rõ nét nhất trong phát triển công tác xã hội của tỉnh Thanh Hóa trong những năm qua.

Đến nay, 100% bệnh viện trên địa bàn tỉnh đã thành lập phòng/tổ công tác xã hội, từng bước vận hành theo quy định của Bộ Y tế, đặc biệt là các hướng dẫn theo Thông tư số 43/2015/TT-BYT và Thông tư số 51/2024/TT-BYT.

Các hoạt động công tác xã hội trong bệnh viện ngày càng đa dạng, thiết thực và đi vào chiều sâu, bao gồm:

Hỗ trợ người bệnh ngay từ khâu tiếp đón: hướng dẫn thủ tục khám chữa bệnh, tư vấn quy trình, hỗ trợ thông tin về quyền lợi bảo hiểm y tế;

Tư vấn, hỗ trợ tâm lý - xã hội: giúp người bệnh và người nhà giảm căng thẳng, lo âu trong quá trình điều trị;

Kết nối nguồn lực hỗ trợ: vận động kinh phí, nhu yếu phẩm, suất ăn miễn phí cho bệnh nhân nghèo, bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn;

Hỗ trợ toàn diện trong quá trình điều trị: từ tiếp nhận - điều trị - chuyển tuyến - xuất viện - kết nối dịch vụ sau điều trị;

Tiếp nhận và xử lý phản ánh của người bệnh, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

Nhiều mô hình nhân văn đã được duy trì và lan tỏa rộng rãi tại các bệnh viện như: “Cơm 0 đồng”, “bữa sáng yêu thương”, “nồi cháo tình thương”, hỗ trợ tiền xe về quê, cắt tóc miễn phí, chương trình “Tết yêu thương”, “Trung thu cho bệnh nhi”, hoạt động âm nhạc tại bệnh viện… Những hoạt động này không chỉ hỗ trợ về vật chất mà còn mang lại giá trị tinh thần to lớn cho người bệnh.

Đặc biệt, công tác xã hội trong bệnh viện đã góp phần: Nâng cao sự hài lòng của người bệnh và người nhà; giảm áp lực cho đội ngũ y, bác sĩ trong công tác chăm sóc toàn diện; Xây dựng hình ảnh bệnh viện thân thiện, nhân văn; tăng cường kết nối giữa bệnh viện với cộng đồng và hệ thống an sinh xã hội.

Tuy nhiên, theo yêu cầu mới của Nghị định số 110/2024/NĐ-CP, công tác xã hội trong y tế vẫn đang trong quá trình hoàn thiện theo hướng chuyên nghiệp, với các nội dung như quản lý trường hợp, lượng giá nhu cầu xã hội, lập kế hoạch can thiệp và theo dõi sau xuất viện cần tiếp tục được chuẩn hóa và nâng cao chất lượng trong thời gian tới.

Trong lĩnh vực giáo dục, công tác xã hội được triển khai thông qua tư vấn tâm lý học đường, hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn, phòng ngừa bạo lực học đường, góp phần bảo vệ và phát triển toàn diện học sinh. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn chủ yếu mang tính lồng ghép, cần tiếp tục chuyên nghiệp hóa.

Trong lĩnh vực tư pháp, công tác xã hội được lồng ghép với hoạt động trợ giúp pháp lý, hỗ trợ người yếu thế tiếp cận công lý, với hàng nghìn lượt người được tư vấn, hỗ trợ pháp luật.

Trong khu vực doanh nghiệp, tổ chức xã hội và từ thiện, các nguồn lực xã hội hóa ngày càng được huy động hiệu quả, góp phần mở rộng phạm vi trợ giúp, hỗ trợ trực tiếp cho người dân và chia sẻ gánh nặng với ngân sách nhà nước.

Trong 10 năm qua, Ngày Công tác xã hội Việt Nam 25/3 đã trở thành hoạt động thường niên có ý nghĩa sâu sắc trên địa bàn tỉnh. Các hoạt động tuyên truyền, hội nghị, tọa đàm, truyền thông với hàng nghìn tin, bài; các hoạt động chuyên môn như tư vấn, trợ giúp đối tượng yếu thế; các hoạt động tôn vinh, biểu dương đội ngũ làm nghề… đã góp phần: Nâng cao nhận thức của xã hội về nghề công tác xã hội; khẳng định vị trí, vai trò của công tác xã hội; gắn kết truyền thông với hành động thực tiễn.

👉 Có thể khẳng định: hơn 15 năm qua Công tác xã hội tại Thanh Hóa đã có bước phát triển rõ nét cả về chiều rộng và chiều sâu; từng bước chuyển từ hoạt động hỗ trợ mang tính tự phát sang cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp, có hệ thống, góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng an sinh xã hội và chăm sóc toàn diện cho người dân, công tác xã hội chuyển từ “nhận thức” sang “hành động” và từng bước “chuyên nghiệp hóa”.

2. Những tồn tại, hạn chế cần khắc phục

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác xã hội trên địa bàn tỉnh vẫn còn một số khó khăn, hạn chế:

Nhận thức chưa đồng đều: Một số địa phương, đơn vị chưa thực sự quan tâm đúng mức, đặc biệt là sau khi sắp xếp, tổ chức theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Nhân lực còn thiếu và yếu, chủ yếu kiêm nhiệm, chưa được đào tạo chuyên sâu, hầu hết chưa được cấp chứng chỉ hành nghề.

Thiếu vị trí việc làm chuyên trách, đặc biệt trong lĩnh vực y tế và giáo dục.

Nguồn lực còn hạn chế, nhất là kinh phí đào tạo và phát triển dịch vụ.

Chất lượng dịch vụ chưa đồng đều, còn thiên về hỗ trợ hành chính, chưa chuẩn hóa theo quy trình công tác xã hội chuyên nghiệp.

Hoạt động ở một số lĩnh vực còn mang tính lồng ghép, chưa có hệ thống đồng bộ.

3. Định hướng và giải pháp trong thời gian tới

Trong giai đoạn tới, Thanh Hóa xác định phát triển công tác xã hội là nhiệm vụ lâu dài, cần triển khai đồng bộ các giải pháp:

Hoàn thiện thể chế, chính sách, cụ thể hóa Nghị định 110/2024/NĐ-CP và các quy định liên quan.

Phát triển mạng lưới dịch vụ công tác xã hội trên các lĩnh vực: y tế, giáo dục, tư pháp, cộng đồng.

Chuẩn hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu.

Bố trí vị trí việc làm chuyên trách, từng bước chuyên nghiệp hóa đội ngũ, tổ chức cho đội ngũ làm công tác xã hội thực hành trong các cơ sở để cấp chứng chỉ hành nghề.

Đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức xã hội về nghề công tác xã hội.

Tăng cường xã hội hóa, huy động nguồn lực từ các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân.

Mở rộng hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm và mô hình hiệu quả.

Hơn 15 năm hình thành và phát triển, đặc biệt là 10 năm triển khai Ngày Công tác xã hội Việt Nam, công tác xã hội tại Thanh Hóa đã có những bước tiến quan trọng, từng bước khẳng định vai trò trong hệ thống an sinh xã hội. Trong thời gian tới, với định hướng phát triển Công tác xã hội Việt Nam - Sáng tạo chuyên nghiệp - Vươn mình đột phá, công tác xã hội sẽ tiếp tục là cầu nối quan trọng giữa chính sách và người dân, góp phần xây dựng một xã hội công bằng, bao trùm và phát triển bền vững./.

Trần Văn Hùng - Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Thanh Hóa